Khi chọn bệnh viện, người ta thường nghĩ tới máy móc và tay nghề bác sĩ. Nhưng một phần đáng kể tổn hại xảy ra với người bệnh trong bệnh viện lại đến từ những chỗ rất đời thường.
Năm nhóm sai sót phổ biến
- Nhầm người bệnh — làm thủ thuật, truyền máu, hoặc cho thuốc cho người khác.
- Nhầm thuốc hoặc nhầm liều.
- Nhầm vị trí phẫu thuật — mổ nhầm bên.
- Nhiễm khuẩn bệnh viện.
- Ngã và loét tì đè.
Điểm chung: tất cả đều phòng được bằng quy trình, và tất cả đều có dấu hiệu mà người bệnh quan sát được.
Quy trình nhận dạng
Một bệnh viện làm tốt sẽ:
- Đeo vòng tay nhận dạng cho người bệnh nội trú.
- Hỏi lại tên và ngày sinh trước mỗi can thiệp — không phải một lần khi nhập viện.
- Yêu cầu người bệnh tự nói thay vì hỏi "có phải anh A không". Người đang mệt có thể gật đầu với bất kỳ tên nào.
Nếu thấy điều này, đó là dấu hiệu tốt. Nếu không ai hỏi lại tên trước khi tiêm thuốc, đó là điều đáng chú ý.
An toàn phẫu thuật
Ba bước được coi là chuẩn quốc tế:
- Đánh dấu vị trí trên da trước khi vào phòng mổ, với sự xác nhận của người bệnh khi còn tỉnh.
- Kiểm tra trước khi gây mê — xác nhận danh tính, thủ thuật, vị trí, dị ứng.
- Dừng lại ngay trước khi rạch da — cả ê-kíp cùng xác nhận lại một lần nữa.
Người bệnh tham gia được vào bước đầu: khi được hỏi mổ bên nào, hãy trả lời rõ ràng và kiểm xem dấu có được đánh đúng bên không.
Quản lý thuốc
- Đối chiếu danh sách thuốc khi nhập viện và khi ra viện.
- Kiểm tra chéo với thuốc nguy cơ cao — thuốc chống đông, insulin, thuốc gây mê.
- Ghi rõ dị ứng ở nơi dễ thấy trong hồ sơ.
Người bệnh làm được gì: mang danh sách thuốc đầy đủ khi nhập viện, và hỏi "đây là thuốc gì ạ?" trước mỗi lần tiêm hoặc uống. Câu hỏi đó hoàn toàn bình thường và đã từng chặn được nhiều sai sót.
Kiểm soát nhiễm khuẩn
Vệ sinh tay là biện pháp đơn lẻ hiệu quả nhất, và cũng là thứ dễ quan sát nhất.
Dấu hiệu tốt:
- Dung dịch sát khuẩn tay đặt ở đầu mỗi giường và lối ra vào.
- Nhân viên sát khuẩn tay trước và sau khi chạm vào người bệnh.
- Khu vực có người bệnh nhiễm khuẩn được đánh dấu và có quy trình riêng.
Người bệnh và người nhà nhắc nhau rửa tay là chuyện bình thường. Nếu cần nhắc nhân viên y tế, một câu nhẹ nhàng là đủ: "Anh chị sát khuẩn tay giúp em với ạ."
Phòng ngã
- Đánh giá nguy cơ ngã cho mọi người bệnh nhập viện.
- Chuông gọi trong tầm với.
- Thanh chắn giường khi cần.
- Đủ ánh sáng, sàn khô.
- Hỗ trợ khi người bệnh lần đầu đứng dậy sau mổ.
Văn hoá sự cố
Đây là tầng sâu nhất và khó quan sát nhất, nhưng nó quyết định nhiều hơn cả.
Bệnh viện an toàn là nơi nhân viên báo cáo sự cố mà không sợ bị trừng phạt, và sự cố được dùng để cải tiến quy trình thay vì tìm người chịu trách nhiệm.
Người bệnh không quan sát được trực tiếp, nhưng có thể hỏi: "Bệnh viện có hệ thống báo cáo sự cố không, và khi có sai sót thì quy trình xử lý thế nào ạ?"
Cách trả lời câu này nói khá nhiều.
Sáu thứ người bệnh quan sát được
- Có vòng tay nhận dạng không.
- Có bị hỏi lại tên trước mỗi can thiệp không.
- Có dung dịch sát khuẩn tay ở đầu giường không.
- Có đánh dấu vị trí trước mổ không.
- Có ai giải thích thuốc đang dùng là gì không.
- Chuông gọi có trong tầm với không.
Sáu chi tiết nhỏ này không nằm trong tài liệu quảng bá nào, nhưng chúng phản ánh văn hoá của cả nơi đó — và đó là thứ ảnh hưởng tới bạn hằng ngày trong suốt đợt nằm viện.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhân viên y tế hỏi tên tôi nhiều lần?
Đó là quy trình nhận dạng chủ động, và là dấu hiệu tốt chứ không phải sự cẩu thả. Người bệnh được yêu cầu tự nói tên và ngày sinh thay vì chỉ gật đầu, vì người đang mệt hoặc lú lẫn có thể gật đầu với bất kỳ tên nào. Mỗi lần trước một can thiệp đều nên hỏi lại.
Đánh dấu vị trí phẫu thuật có cần thiết không?
Rất cần với các phẫu thuật có bên trái bên phải hoặc nhiều vị trí. Nhầm bên là loại sai sót hiếm nhưng nghiêm trọng, và quy trình đánh dấu cùng với việc dừng lại xác nhận ngay trước khi rạch da được thiết kế để ngăn chính điều đó.
Người bệnh nhắc nhân viên y tế rửa tay có bất lịch sự không?
Không, và nhiều chương trình an toàn người bệnh còn khuyến khích điều đó. Cách nói nhẹ nhàng: "Anh chị sát khuẩn tay giúp em với ạ." Vệ sinh tay là biện pháp đơn lẻ hiệu quả nhất để giảm nhiễm khuẩn bệnh viện, và nhắc nhau là chuyện bình thường trong môi trường chuyên nghiệp.
Làm sao biết một bệnh viện coi trọng an toàn?
Quan sát vài thứ: có vòng tay nhận dạng không, nhân viên có hỏi lại tên trước mỗi can thiệp không, có dung dịch sát khuẩn tay ở đầu mỗi giường không, có đánh dấu vị trí trước mổ không, và có ai giải thích thuốc đang tiêm là gì không. Những chi tiết nhỏ này phản ánh văn hoá của cả nơi đó.