Đây là những điều tốt nhất nên biết khi chưa cần tới. Vì lúc cần tới, người ta thường đang mệt, đang lo, và không ở trạng thái tốt nhất để tìm hiểu.
Quyền được thông tin
Bạn có quyền biết:
- Chẩn đoán của mình là gì.
- Các phương án điều trị, kể cả phương án không điều trị.
- Lợi ích và rủi ro của từng phương án.
- Tiên lượng.
- Chi phí dự kiến.
- Tên và chuyên khoa của người điều trị cho mình.
Và bạn có quyền được giải thích bằng ngôn ngữ mình hiểu được — cả nghĩa đen lẫn nghĩa về mức độ chuyên môn.
Nếu một lời giải thích quá nhiều thuật ngữ, việc nói "bác sĩ giải thích đơn giản hơn giúp cháu được không ạ" là hoàn toàn chính đáng.
Quyền đồng ý và từ chối
Đây là nguyên tắc nền tảng: không ai được điều trị cho bạn mà không có sự đồng ý của bạn, trừ trường hợp cấp cứu khi bạn không thể bày tỏ ý chí.
Đồng ý phải là đồng ý có hiểu biết, nghĩa là sau khi đã được giải thích về:
- Thủ thuật sẽ làm gì.
- Các rủi ro chính.
- Các phương án thay thế.
- Hậu quả nếu không làm.
Và quyền từ chối cũng thuộc về bạn — kể cả từ chối điều trị cứu mạng, nếu bạn là người trưởng thành có năng lực quyết định và đã hiểu rõ hậu quả.
Bạn cũng có quyền rút lại sự đồng ý đã đưa ra, kể cả vào phút chót.
Quyền được hỏi và được cân nhắc
Bạn có quyền:
- Hỏi lại bất cứ điều gì chưa rõ, bao nhiêu lần cũng được.
- Xin thời gian suy nghĩ trước khi quyết định.
- Có người thân bên cạnh khi trao đổi.
- Xin ý kiến thứ hai.
Áp lực thời gian trong bệnh viện là có thật, nhưng với các quyết định không cấp cứu, xin một ngày để suy nghĩ là yêu cầu hợp lý.
Quyền với hồ sơ của mình
- Quyền xem hồ sơ bệnh án.
- Quyền xin bản sao.
- Quyền yêu cầu đính chính nếu có thông tin sai.
Thủ tục thường là điền đơn tại bộ phận lưu trữ hoặc phòng kế hoạch tổng hợp. Có thể mất vài ngày và có thể thu phí sao chụp.
Nên làm trước khi rời viện — dễ hơn nhiều so với quay lại sau.
Quyền riêng tư
- Thông tin sức khoẻ của bạn được bảo mật.
- Chỉ người tham gia điều trị mới được truy cập.
- Việc chia sẻ với bên thứ ba cần có sự đồng ý của bạn.
- Bạn có quyền yêu cầu không tiết lộ tình trạng bệnh cho người nhà, nếu đó là mong muốn của bạn.
Điểm cuối đôi khi gây căng thẳng trong gia đình, nhưng về nguyên tắc, quyền quyết định về thông tin của mình thuộc về chính người bệnh.
Quyền được đối xử tôn trọng
- Được giữ sự riêng tư khi thăm khám.
- Được biết tên và vai trò của người đang chăm sóc mình.
- Được kiểm soát đau đầy đủ.
- Không bị phân biệt đối xử.
Quyền khiếu nại
Nếu có vấn đề, trình tự thường là:
- Nêu trực tiếp với người liên quan hoặc điều dưỡng trưởng — nhiều việc giải quyết được ngay ở mức này.
- Bộ phận chăm sóc khách hàng hoặc quản lý chất lượng của bệnh viện.
- Cơ quan quản lý y tế hoặc hội đồng chuyên môn nếu không được giải quyết.
Việc quan trọng nhất: ghi lại ngay. Ngày, giờ, tên người liên quan, sự việc cụ thể. Trí nhớ mờ đi nhanh, và một ghi chép có ngày giờ đáng giá hơn nhiều so với lời kể sau vài tuần.
Quyền quyết định trước cho tương lai
Ở nhiều hệ thống, có cơ chế để một người bày tỏ ý nguyện về việc điều trị trong trường hợp sau này không còn khả năng quyết định.
Đây là chủ đề ít ai muốn nghĩ tới, nhưng với người có bệnh nặng, việc nói rõ mong muốn của mình với gia đình và ghi lại bằng văn bản là một món quà cho chính những người thân — nó gỡ cho họ gánh nặng phải đoán ý mình vào một lúc rất khó khăn.
Một điều về cách dùng những quyền này
Biết quyền của mình không phải để đối đầu với nhân viên y tế. Trong tuyệt đại đa số trường hợp, họ và bạn cùng muốn một điều.
Giá trị thật của việc biết trước là ở chỗ nó giúp bạn bình tĩnh — hỏi được điều cần hỏi, nói được điều cần nói, và không cảm thấy mình đang làm phiền khi thực ra đang làm đúng.
Câu hỏi thường gặp
Người bệnh có quyền từ chối điều trị không?
Có. Một người trưởng thành có năng lực quyết định có quyền từ chối bất kỳ điều trị nào, kể cả điều trị cứu mạng, sau khi đã được thông tin đầy đủ về hậu quả. Đây là nguyên tắc cơ bản của y đức hiện đại.
Giấy đồng ý có ý nghĩa gì?
Nó xác nhận rằng người bệnh đã được giải thích và đã hiểu về thủ thuật, các rủi ro, các phương án khác và hậu quả của việc không làm. Một chữ ký mà không có phần giải thích đi kèm thì không đạt được mục đích của nó.
Có quyền xem hồ sơ bệnh án của mình không?
Có, và đây là quyền được công nhận ở hầu hết các hệ thống y tế. Thủ tục thường là điền đơn tại bộ phận lưu trữ, có thể mất vài ngày và có thể thu phí sao chụp.
Nếu không hài lòng thì khiếu nại ở đâu?
Thường bắt đầu từ bộ phận chăm sóc khách hàng hoặc phòng quản lý chất lượng của chính bệnh viện. Nếu không được giải quyết, có thể đưa lên cơ quan quản lý y tế hoặc hội đồng chuyên môn. Nên ghi lại sự việc bằng văn bản với ngày giờ cụ thể ngay khi nó xảy ra.